AHSEB MINN QABEL

Mahrug mid- Dipartiment ghall-Promozzjoni tas-Sahha.

Incidenti fid-dar, fit-triq, fuq ix-xoghol, waqt id-divertiment jistghu jigu evitati jekk nahsbu minn qabel.

KEMM HU SEWWA LI TAHSEB MINN QABEL

Dan il-kumment nistghu nghiduh ghal kull aspett ta' hajjitna, u aktar u aktar meta nitkellmu fuq incidenti. L-incidenti jistghu jigru kullimkien, izda bi ftit ghaqal u hsieb, nistghu nnaqsu kemm in-numru u anke, meta xorta jigru l-incidenti, ma jkunux daqshekk gravi.

FID-DAR

• L-ippjanar minn qabel ma mmorru nghixu fid-dar ghandu jinkludi aspetti ta' harsien tas-sahha. Fid-dar hemm xi kmamar fejn jistghu jigru incidenti aktar minn postijiet ohra, bhal fil-kcina u l-kamra tal-banju. Ghalhekk, l-ippjanar irid jitqies sewwa u x-xoghol irid isir bir-reqqa minn nies kwalifikati fis-sengha taghhom.

FIS-SEWQAN

• L-istatistika turi li l-incidenti fit-toroq qeghdin dejjem jizdiedu u hemm bzonn li niehdu ftit responsabbilta kemm meta nkunu sewwieqa kif ukoll meta nkunu mixjin fit-triq. Nistghu nahsbu minn qabel billi nzommu l-vetturi f'kundizzjoni tajba, nosservaw il-ligijiet tat-traffiku u nuru rispett lejn haddiehor.

FUQ IL-POST TAX-XOGHOL

• Kull post tax-xoghol fih il-periklu tieghu, izda hawn postijiet fejn il-harsien mill-periklu ghandha tinghata priorita. Minn jahdem f'ambjent bhal dan, ghandu jilbes hwejjeg li jipproteguh u joqghod attent ghar-regoli li qeghdin hemm biex jghinu l-haddiem stess.

WAQT DIVERTIMENT

• Waqt id-divertiment ninsew li jistghu jigru l-incidenti wkoll. Fejn il-bahar u f'postijiet fejn ikun hemm hafna nies, bhal discos u cinemas, hemm diversi affarijiet li nistghu naghmlu biex nevitaw l-incidenti, imma l-izjed importanti hu li ma niehdux riskji.

Dan is-suggett ibezza' xi ftit lil hafna nies. Ikun hemm min jghid li ma jridx joqghod jahseb fil-hazin il-hin kollu u m'ghandniex ghalfejn naghmlu hekk. Jekk ahna niehdu l-prekawzjonijiet mehtiega, u nhallu kollox f'postu, nistghu ninsew dwar dan. Hemm ftit punti li jekk inzommuhom f'mohhna, nistghu nghixu l-hajja taghna bla biza.

Ghalhekk, ftakar ...

- IPPJANA tajjeb minn qabel dawk l-affarijiet li tista' biex tevita xi incidenti. Affarijiet bhal l-elettriku fid-dar, uzu ta' tapiti, fejn inpoggu t-tank tal-gas, dawn kollha jistghu jigu ppjanati minn qabel.

- HU PASSI mill-ewwel - jekk taf li hemm xi haga li trid tinbidel jew tirranga ruhha, aqbad, halli minn idejk u aghmilha mill-aktar fis, mhux tistenna sa ma jigri incident.

- OSSERVA r-regolamenti u l-ligijiet dejjem u l-hin kollu. Il-ligijiet m'humiex qeghdin hemm biex idejquna imma bil-hsieb li jharsu s-sahha taghna u ta' haddiehor.

- Zomm L-ORDNI f'hajtek u dak kollu li hemm madwarek. Jekk madwarek u f'hajtek ma zzommx ordni, tista' zzid l-istress u tista' zzid ukoll ic-cans li jkollok incidenti. Minn-naha l-ohra, hafna imbarazz fin-nofs jista' jwassal ghal incidenti koroh, bhal waqghat.

- TGHALLEM aktar billi taqra u tisma' u hajjar lill ta' madwarek jitghallmu wkoll. Ta min tghallem lill-uliedek biex mic-cokon ikunu kapaci jaghrfu kif iharsu lilhom infushom.

Dan kollu ma jfissirx li qatt m'hu ser ikollna incident. Ghalhekk, xorta wahda irridu nkunu ppreparati ghal kull ma jista' jinqala.

Ta min jiftakar ukoll ...

- inzommu kaxxa ta' l-ewwel ghajnuna kull fejn inkunu, fid-dar, fil-karozza u fuq il-post tax-xoghol biex insibuha malajr meta jkollna bzonn.

- nitghallmu kif taghti l-ewwel ghajnuna billi naqraw kotba jew, tant ahjar, nattendu xi kors apposta biex inkunu nafu x'ghandna naghmlu f'kaz ta' emergenza. B'daqshekk nistghu sahansitra nsalvaw hajja ta' xi hadd.

X ' GHANDEK TAGHMEL F ' KAZ LI JIGRI INCIDENT

IBQA KALM

Nifhmu li mhux dejjem facli li tibqa' kalm, imma rridu niftakru li izjed kemm nithawwdu u nghajtu, izjed aghar u nistghu nkabbru l-gwaj minflok ma naghmlu l-gid.

ITLOB LILL XI HADD ICEMPEL LIT-TABIB

NEHHI L-PERIKLU

L-ewel haga li ghandek taghmel meta persuna twegga' hi li tnehhiha mill-periklu. Jekk per ezempju, persuna hadet xokk, trid malajr titfi d-dawl. Jekk ghal xi raguni ma tistax titfi, ressaq lill-persuna 'l boghod mid-dawl. Ftakar li tuza xi haga bhal lasta tal-injam, mhux tmiss il persuna int.

Ara li ma tidholx fil-periklu int, inkella l-problema aktar tikber!

Trid tara ukoll jekk il-persuna hijiex f'sensiha. Kellimha, u jekk b'xi mod   tkellmek jew tghamillek sinjal, tkun taf li hi ghadha f'sensiha. Tista', specjalment f'kaz ta' tfal, iccaqlaqha biex tara tirrispondix.

Jekk ma tirrispondix, trid taghmel dan li jmiss.

AGHTI N-NIFS

Ara li l-persuna tkun fuq post sod. Hafna drabi l-art hija l-ahjar post, biex kemm jista' jkun ma ncaqilqux lil min ikun imwegga'. Ahna u nzomu r-ras lura, nifthu l-halq u naraw li m'hemmx xejn jimblokka n-nifs. Xi kultant, l-ilsien stess ikun qed ifixkel in-nifs. F'dan il-kaz, tista' tigbed il-geddum 'l quddiem.

Jekk ikun hemm xi haga timblokka l-pajp tan-nifs, nehhiha bil-mod, izda qatt tisforza subghajk 'l isfel. Iccekkja wkoll l-imnifsejn tal-persuna biex tara li m'hemm xejn.

Jekk m'hemm xejn jimblokka n-nifs, aghmel il-pass li jmiss.

Meta persuna ma tkunx qed tiehu nifs, ma jkunx qed jasal l-ossigenu fil-mohh u ghalhekk jibda jkun hemm hsara. Huwa mportanti li naghmlu minn kollox biex nghinu lil dak li jkun jerga' jiehu n-nifs mill-aktar fis. Tista' tkun taf jekk persuna hijiex tiehu n-nifs billi:

-  naraw is-sider tielgha u niezel

-  tisma' l persuna tiehu n-nifs

-  thoss in-nifs hiereg mill-halq u l-imnifsejn.

Jekk naraw li l-persuna m'hijiex qed tiehu nifs, trid tghinha inti billi:

timbotta bil-mod ir-ras lura, tgholli l-geddum il fuq b'tali mod li l-passagg ta' l-arja jkun dritt.

tghatti halq il-persuna b'halqek u taghtiha n-nifs inti fil-waqt li zzomm l-imnifsejn, biex ma thallix l-arja tohrog minn hemm.

aghti hames nifsijiet b'dan il-mod, ieqaf u nehhi halqek bejn kull wiehed.

Ghandek tara li s-sider jibda tielgha u niezel. Jekk ma jigrix hekk, aktarx li l-passagg ta l-arja m'huwiex dritt. Erga' pprova iddritta dan il-passagg biex tkun tista' tghaddi l-arja.

Issa jmiss li naraw jekk il-qalb hijiex thabbat.

GHIN IL-QALB BIEX TERGA' TIBDA THABBAT

- Hoss il-polz billi tpoggi subghajk fuq l-ghonq (kif jidher fl-istampa) ghal hames sekondi.

- F'kaz ta' tarbija, ikun ehfef li taghmel dan fuq id-dirghajn (kif jidher fl-istampa).

Jekk ma thoss xejn, trid tibda tipprova thaddem il-qalb billi taghfas is-sider bin-naha t'isfel tal-pala ta' l-id. Zomm dirghajk dritti u spallejk bi dritt is-sider tal-persuna. Irrepeti ghal hames darbiet bir-rata ta' mitt ghafsa kull minuta.

Jekk ikun hemm bzonn li taghti n-nifs u tipprova tghin biex tibda thabbat il-qalb ukoll, aghmilhom it-tnejn wara xulxin, l-ewwel wahda, mbaghad l-ohra u ibqa' sejjer hekk sakemm jasal it-tabib.

QIEGHED IL-PERSUNA F'POZIZZJONI KOMDA

Jekk tara li l-persuna qed tiehu n-nifs, poggiha fil-pozizzjoni li tissejjah ir-recovery position, kif jidher hawn:

- Oqghod fuq irkopptejk ma genb il-persuna w imbotta bil-mod ir-ras lura, gholli l-geddum 'l fuq b'tali mod li l-passagg ta' l-arja jkun dritt. Iddritta s-saqajn. Poggi d-driegh vicin tieghek mirwija mill-minkeb u bil-pala ta' l-id l-isfel.

- Ghaddi d-driegh l-ohra minn fuq is-sider ghan-naha l-ohra u qieghed il-pala ta' l-id mal-warda tal-wicc.

- Tella' l-irkoppa filwaqt li zzomm is-sieq ma' l-art.

Dawwar il-persuna lejk biex hi tistrieh fuq genbejha.

JEKK TKUN WAHDEK JEW HADD GHADU MA CEMPEL LIT-TABIB CEMPEL ISSA.

Tista' iccempel lit-tabib privat tieghek jew ic-Centru tas-Sahha. Ghandek dejjem tiehu parir u kura medika, anke jekk kollox jidher sew. Jista' jkun hemm komplikazzjonijiet li ma jidhrux u li jkollhom bzonn attenzjoni.

F'kull dar, skola, klabb jew post tax-xoghol jew divertiment, ghandu jkun hemm mill-anqas persuna wahda mharrga sewwa fl-ewwel ghajnuna. Li taqra dwar l-ewwel ghajnuna huwa tajjeb, izda meta tattendi wiehed minn dawn il-korsijiet, tara b'ghajnejk kif isiru l-affarijiet u tkun tista' tipprattika dak li titghallem.

Persuni nteressati f'korsijiet ta' tahrig fl-Ewwel Ghajnuna bl-Ingliz jew bil-Malti moghtija mis-St. John Ambulance, ghandhom jibghatu invilopp bil-bolla lis-
Segretarju tal-Korsijiet,
5 Pjazza Indipendenza, Valletta VLT 12.
Numru tat-telefon:   21245740

KAXXA TAL-EWWEL GHAJNUNA

Ghandna jkollna kaxxa ta' l-ewwel ghajnuna fid-dar, fil-karozza u fuq il-post tax-xoghol. Din tista' tinxtara lesta minghand l-ispizjar jew inkella tigbor l-affarijiet inti. Kun zgur li taghmilhom flimkien go basket jew kaxxa tinghalaq, u terfaghhom fejn ma jilhquhomx it-tfal. Minn zmien ghal zmien, iccekkja li fiha kollox u erga' ixtri dawk l-affarijiet li tkun uzajt, jew li jkunu skadew, b'hekk tkun zgur li jkollok kollox f'postu f'kaz ta' emergenza.

KAXXA TA' L-EWWEL GHAJNUNA GHANDHA JKUN FIHA:

• · ingwanti tal-lastiku

• · antiseptic solution jew wipes

• · calamine lotion

• · faxxa triangulari

• · faxex (qisien differenti)

• · garza

• · imqass

• · labar tas-sarwan

• · pinzetta

• · sterile eye pad

• · stikk bir-roll

• · stikk ta' qisien mhallta

• · tajjar

• · hgiega tad-deni

• · boroz tal-plastik (fejn tista' tarmi)

• · flixkun ilma car (jekk tkun ser tohrog barra mid-dar)

NUMRI TAT-TELEFON BZONNJUZI

It-Tabib tieghek ______________________

Ambulanza - Sptar San Luqa:196

Pulizija: 191

Tifi tan-nar: 199

Salvatagg ta' emergenza bl-ajru: 21244371

Salvatagg ta' emergenza bil-bahar: 21230390

St. John Ambulance Brigade: 21245740

MMDNA: 21331172, 21331166

Tajjeb li jkun hemm ukoll numru

tat-telefon ta' qarib ___________

tal-familja jew habib li tafda. ___________

CENTRI TAS-SAHHAs

Bormla: 21673292/3, 21675492

Furjana: 21243314/5

Gzira: 21337245

Luqa: 21809543

Mosta: 21433256/21432062

Qormi: 21484450, 21484451/2/3

Rabat: 21459002, 21459082/3

Rahal Gdid: 21691314

Rabat,Ghawdex: 21561542

Ohrajn

________________________________________________

________________________________________________

________________________________________________

Informazzjoni migbura u miktuba minn Marianne Massa
Mahrug mid-Dipartiment Ghall-Promozzjoni tas-Sahha
u Relazzjonijiet Internazzjonali Tel: 21241484, 21231247
bl-ghajnuna ta' St. John Ambulance, Malta.